Czy doradca może zagwarantować przyjęcie układu?

Czy pomoc doradcy restrukturyzacyjnego może zagwarantować przyjęcie układu? Sprawdź, gdzie kończy się wpływ doradcy, a zaczyna decyzja wierzycieli i sądu.

Nie. Doradca restrukturyzacyjny nie może zagwarantować przyjęcia układu, bo nie głosuje za wierzycieli i nie zastępuje sądu. Dobrze rozumiana pomoc doradcy restrukturyzacyjnego polega na czymś innym: uporządkowaniu danych, przygotowaniu realnych propozycji, wskazaniu ryzyk, przeprowadzeniu procesu i pokazaniu wierzycielom, dlaczego układ jest dla nich racjonalniejszy niż egzekucja, upadłość albo dalszy spór.

Jeżeli ktoś obiecuje przedsiębiorcy pewne przyjęcie układu, warto się zatrzymać. W restrukturyzacji wynik zależy od liczby i struktury wierzycieli, wysokości wierzytelności, spornych kwot, zabezpieczeń, cash flow firmy, jakości dokumentów, przebiegu głosowania i późniejszej kontroli sądu. Doradca może mieć realny wpływ na każdy z tych obszarów, ale nie kontroluje decyzji wierzycieli.

W tym artykule PZU oznacza postępowanie o zatwierdzenie układu, a PPU oznacza przyspieszone postępowanie układowe.

W skrócie

• Nie ma gwarancji głosowania. Wierzyciele głosują według własnej oceny kwoty, czasu spłaty, ryzyka, zabezpieczeń i alternatywy poza układem.
• Doradca może zwiększyć jakość procesu, jeżeli pracuje na pełnych danych: spisie wierzytelności, sporach, zabezpieczeniach, egzekucjach, umowach krytycznych i cash flow.
• Układ wymaga arytmetyki głosowania. Co do zasady potrzebna jest większość głosujących wierzycieli mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności głosujących.
• PZU i przyspieszone postępowanie układowe mają ryzyko 15%. Jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania przekracza ustawowy próg, tryb może być niewłaściwy albo ryzykowny.
• Przyjęcie układu to nie koniec. Sąd nadal może odmówić zatwierdzenia układu, między innymi gdy układ narusza prawo, jest oczywiście niewykonalny albo krzywdzi wierzycieli w sposób przewidziany w przepisach.

Najkrótsza odpowiedź: doradca nie głosuje za wierzycieli

Doradca restrukturyzacyjny może przygotować firmę do głosowania, ale nie może obiecać jego wyniku. Może policzyć warianty, pomóc w dokumentach, wskazać słabe punkty propozycji, uporządkować komunikację i wyjaśnić wierzycielom ekonomiczny sens układu. Nie może jednak zmusić banku, leasingodawcy, dostawcy, ZUS, urzędu skarbowego albo wierzyciela zabezpieczonego do oddania głosu za.

To rozróżnienie jest ważne, bo przedsiębiorca często pyta nie o teorię, tylko o ryzyko: czy po zapłaceniu za doradztwo układ na pewno przejdzie. Rzetelna odpowiedź brzmi: nie ma takiej gwarancji. Jest natomiast możliwość ograniczenia chaosu, sprawdzenia wykonalności układu i przygotowania wierzycielom materiału, który daje podstawę do racjonalnej decyzji.

W praktyce doradca ma wpływ na jakość procesu, a nie na wolę głosującego. Może pomóc usunąć błędy, które często psują głosowanie: niepełne salda, pominięte zabezpieczenia, życzeniowe raty, brak cash flow, nieopisane spory, zbyt szybkie zbieranie głosów albo komunikację opartą na haśle "prosimy o zaufanie".

Wniosek decyzyjny: jeżeli w rozmowie pojawia się zdanie "gwarantujemy przyjęcie układu", zapytaj od razu: na podstawie jakich danych, przy jakich wierzycielach, przy jakim wyniku głosowania i z jakim ryzykiem sądowym. Bez tych odpowiedzi to nie jest obietnica profesjonalna, tylko niebezpieczny skrót.

Co doradca może realnie zrobić przed głosowaniem

Największa wartość doradcy pojawia się przed głosowaniem, a nie dopiero w chwili zbierania głosów. Jeżeli firma zaczyna od pytania "jak przekonać wierzycieli?", kolejność jest zła. Najpierw trzeba ustalić, co wierzyciele mają oceniać i czy propozycje w ogóle są wykonalne.

Doradca powinien pomóc zbudować mapę sprawy. Obejmuje ona wierzycieli, kwoty, terminy wymagalności, odsetki, koszty, zabezpieczenia, spory, egzekucje, umowy krytyczne i bieżące zobowiązania. Bez tego łatwo przygotować układ, który wygląda dobrze w ogólnym opisie, ale rozpada się przy pierwszym pytaniu wierzyciela o saldo, hipotekę, leasing, potrącenie albo zaległy podatek.

Drugim elementem jest cash flow. Raty układowe nie mogą być liczone od ambicji zarządu. Muszą wynikać z nadwyżki po kosztach bieżących: wynagrodzeniach, podatkach, ZUS, czynszu, mediach, dostawach, leasingach i kosztach utrzymania sprzedaży. Jeżeli układ ma być wykonywany kosztem tworzenia nowych zaległości, wierzyciele dostają sygnał, że problem nie został rozwiązany, tylko przesunięty.

Trzecim elementem są propozycje układowe. Nie powinny być jednym zdaniem o spłacie "w miarę możliwości". Powinny pokazywać, kto jest objęty układem, ile ma otrzymać, kiedy, w jakiej grupie, z jakim uzasadnieniem i dlaczego ten scenariusz jest lepszy od działań poza układem.

Praktyczny test: jeżeli doradca ma przygotować głosowanie, ale firma nie zna pełnej listy wierzycieli, spornych kwot, zabezpieczeń i realnej nadwyżki gotówkowej, pierwszym zadaniem jest diagnoza. Wtedy trzeba wrócić do tego, co doradca sprawdza przed restrukturyzacją firmy, zanim zacznie się zbieranie głosów. Zbieranie głosów na skróty zwykle zwiększa ryzyko sprzeciwu.

Dlaczego wierzyciel może zagłosować przeciw

Wierzyciel nie głosuje nad tym, czy dłużnik ma trudną sytuację. Głosuje nad własnym ryzykiem. Patrzy na to, ile odzyska, kiedy, z jakim prawdopodobieństwem i czy poza układem nie ma dla niego lepszego scenariusza.

Dlatego argument "bez układu firma upadnie" rzadko wystarcza. Wierzyciel może odpowiedzieć: być może, ale co dokładnie dostanę w układzie i dlaczego mam uznać ten wariant za korzystniejszy od egzekucji, upadłości, skorzystania z zabezpieczenia albo indywidualnej ugody? Jeżeli dokumenty nie dają odpowiedzi, głos przeciw nie musi wynikać ze złej woli. Może wynikać z braku zaufania do danych.

Różni wierzyciele patrzą na układ inaczej. Bank analizuje zabezpieczenia, przepływy i wpływ układu na finansowanie. Leasingodawca ocenia zaległe i bieżące raty oraz znaczenie przedmiotu leasingu dla działalności firmy. Dostawca krytyczny pyta, czy nowe dostawy będą płacone na czas. ZUS i urząd skarbowy mają własne ograniczenia oraz szczególny charakter należności. Drobny wierzyciel handlowy może bardziej patrzeć na czas odzyskania pieniędzy niż na skomplikowany plan restrukturyzacyjny.

Wniosek praktyczny: wierzyciel może poprzeć układ nawet wtedy, gdy nie jest zadowolony z redukcji albo długiego terminu spłaty, jeżeli widzi racjonalny scenariusz odzyskania pieniędzy. Może też zagłosować przeciw dobrej intencji dłużnika, jeżeli liczby nie są spójne.

Arytmetyka głosowania: liczby, których doradca nie przeskoczy

Układ nie przechodzi dlatego, że doradca dobrze go opisze. Musi zostać przyjęty zgodnie z regułami głosowania. Według aktualnego tekstu jednolitego Prawa restrukturyzacyjnego podstawowa zasada jest praktycznie prosta: za układem musi wypowiedzieć się większość głosujących wierzycieli, którzy mają łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom.

To oznacza, że trzeba patrzeć jednocześnie na liczbę wierzycieli i na wartość ich wierzytelności. Sama duża liczba drobnych głosów może nie wystarczyć, jeżeli największy wierzyciel kapitałowo głosuje przeciw. Z drugiej strony sam głos dużego wierzyciela nie zamyka sprawy, jeżeli wymagana większość osobowa nie zostanie osiągnięta.

Przy głosowaniu na zgromadzeniu wierzycieli znaczenie ma również udział w zgromadzeniu. Układ może zostać przyjęty, jeżeli w zgromadzeniu wzięła udział co najmniej jedna piąta wierzycieli uprawnionych do głosowania nad układem. To jest ważne przy ocenie realnego planu komunikacji: nie wystarczy przygotować propozycji, trzeba jeszcze doprowadzić do tego, żeby wierzyciele mieli materiał, czas i powód, aby w ogóle wziąć udział w głosowaniu.

Osobna ostrożność dotyczy głosowania w grupach. Jeżeli wierzyciele są podzieleni na grupy obejmujące różne kategorie interesów, wynik trzeba analizować nie tylko globalnie, ale też przez pryzmat grup, warunków dla wierzycieli sprzeciwiających się i zasad ochrony ich interesu. Grupy mogą pomóc dopasować układ do rzeczywistej pozycji wierzycieli, ale nie mogą być użyte jako dowolny sposób na obejście sprzeciwu.

W PZU i PPU, czyli przyspieszonym postępowaniu układowym, trzeba dodatkowo uważać na próg 15% wierzytelności spornych uprawniających do głosowania. Jeżeli sporność jest zbyt wysoka, problem nie polega na tym, że doradca musi "lepiej przekonać" wierzycieli. Może się okazać, że wybrany tryb jest niewłaściwy albo wymaga wcześniejszego uporządkowania sporu.

Właśnie w tym miejscu potrzebny jest ostrożny dobór trybu restrukturyzacji firmy, a nie automatyczne wejście w najprostszy albo najszybszy wariant. Przy sporach, zabezpieczeniach i wierzycielach strategicznych błędny tryb może osłabić układ jeszcze przed głosowaniem.

Wniosek decyzyjny: doradca może policzyć warianty głosowania i wskazać, którzy wierzyciele są krytyczni. Nie może jednak zastąpić wymaganej większości ani zneutralizować źle dobranego trybu samą komunikacją.

Przyjęcie układu to jeszcze nie zatwierdzenie przez sąd

Nawet pozytywne głosowanie nie kończy ryzyka. Przyjęty układ musi jeszcze przejść kontrolę sądu, jeżeli procedura wymaga zatwierdzenia. To drugi powód, dla którego nie wolno obiecywać przedsiębiorcy pewnego sukcesu: wynik głosowania i decyzja sądu to dwa różne etapy.

Sąd nie bada wyłącznie tego, czy odpowiednia liczba wierzycieli zagłosowała za. Weryfikuje także przesłanki odmowy zatwierdzenia układu. Ryzyko rośnie zwłaszcza wtedy, gdy układ narusza prawo, jest oczywiście niewykonalny, narusza najlepszy interes wierzyciela w rozumieniu przepisów albo w odpowiednich trybach pojawia się problem z poziomem wierzytelności spornych.

W praktyce słowo "niewykonalny" ma bardzo konkretny sens. Jeżeli firma już na etapie głosowania nie płaci bieżących podatków, ZUS, wynagrodzeń, dostaw albo kosztów koniecznych do prowadzenia działalności, trudno bronić tezy, że za kilka miesięcy będzie regularnie wykonywać układ. Podobnie, jeżeli plan spłaty opiera się na wpływach, które nie wynikają z kontraktów, historii sprzedaży, odzysku należności albo realnych działań naprawczych.

Jeżeli sprawa idzie w stronę PZU, trzeba też rozumieć różnicę między doradcą a nadzorcą układu. Nadzorca układu organizuje i dokumentuje formalny proces, ale nadal nie przejmuje decyzji wierzycieli ani nie gwarantuje zatwierdzenia układu przez sąd.

Znaczenie mają też dokumenty. W PZU przed głosowaniem istotne są między innymi spis wierzytelności, spis wierzytelności spornych, plan restrukturyzacyjny, test zaspokojenia i opinia o możliwości wykonania układu. Co do zasady powinny być przygotowane co najmniej 30 dni przed rozpoczęciem zbierania głosów albo przed zgromadzeniem wierzycieli w celu głosowania. Wierzyciele mogą zgłaszać zastrzeżenia do tych dokumentów w terminie 2 tygodni od ich sporządzenia.

Te terminy nie są formalnością dla samej formalności. Mają dać wierzycielom czas na sprawdzenie, czy ich wierzytelność została ujęta prawidłowo, czy spory są opisane, czy propozycje odpowiadają grupom wierzycieli i czy układ ma realne źródło wykonania. Jeżeli dokumenty są spóźnione, niepełne albo niespójne, problem może wrócić zarówno przed głosowaniem, jak i przed sądem.

Czerwona flaga: firma chce szybko zebrać głosy, ale nie ma jeszcze kompletnego spisu wierzytelności, spisu wierzytelności spornych, testu zaspokojenia albo opinii o wykonalności. Wtedy tempo nie jest zaletą. Jest ryzykiem proceduralnym i negocjacyjnym.

Jak podjąć decyzję krok po kroku

Przedsiębiorca nie powinien zaczynać od pytania, czy doradca "załatwi układ". Lepsze pytanie brzmi: czy firma ma materiał, z którego da się zbudować wiarygodny układ i uczciwie pokazać wierzycielom ryzyko.

Pierwszy krok to ustalenie pełnej mapy długu. Trzeba wiedzieć, kto jest wierzycielem, ile wynosi kapitał, odsetki i koszty, co jest wymagalne, co jest sporne, kto ma zabezpieczenie i które działania egzekucyjne już trwają. Bez tego nie wiadomo, kto realnie zdecyduje o głosowaniu.

Drugi krok to ocena płynności. Jeżeli firma po kosztach bieżących ma stabilną nadwyżkę, można rozmawiać o ratach. Jeżeli nadwyżka pojawia się tylko w wariancie optymistycznym, trzeba obniżyć tempo spłaty, dodać karencję, zmienić koszty albo rozważyć inny scenariusz. Jeżeli nadwyżki nie ma w żadnym wariancie, samo głosowanie nad układem nie rozwiąże problemu.

Trzeci krok to analiza wierzycieli krytycznych. Nie chodzi tylko o największą kwotę. Krytyczny może być wierzyciel z hipoteką, leasingodawca od kluczowej maszyny, dostawca materiału, bank finansujący obrót albo wierzyciel, którego spór zmienia próg 15%. Rozmowy z kluczowymi wierzycielami trzeba przygotować inaczej niż masową wysyłkę propozycji, bo to często oni przesądzają o zaufaniu do układu.

Czwarty krok to sprawdzenie trybu. Jeżeli sprawa ma wejść w PZU, trzeba ostrożnie ocenić poziom wierzytelności spornych, dokumenty, termin przygotowania materiałów i plan zbierania głosów. Jeżeli spory są duże, interesy wierzycieli mocno sprzeczne albo firma potrzebuje głębszej ochrony, może być potrzebny inny wariant restrukturyzacyjny.

Piąty krok to rozmowa o granicach. Rzetelny doradca powinien powiedzieć, co może zrobić, czego potrzebuje od firmy i czego nie może zagwarantować. To ostatnie pytanie jest praktyczne: jeżeli doradca umie nazwać ryzyka, łatwiej ocenić, czy przygotowuje proces, czy sprzedaje obietnicę.

Praktyczny wniosek: dobra decyzja o współpracy z doradcą nie polega na wyborze osoby, która obiecuje najlepszy wynik. Polega na wyborze procesu, w którym ryzyka są nazwane przed głosowaniem, a nie dopiero po sprzeciwie wierzycieli.

Czerwone flagi w rozmowie z doradcą

Najbardziej ryzykowna jest nie sama odmowa wierzycieli, lecz przygotowanie układu tak, jakby odmowa nie była możliwa. Wtedy firma przestaje analizować słabe punkty i zaczyna wierzyć, że formalna procedura zastąpi ekonomię.

Pierwsza czerwona flaga to obietnica pewnego przyjęcia układu bez sprawdzenia danych. Jeżeli doradca nie zna jeszcze wierzycieli, zabezpieczeń, spornych kwot i cash flow, nie ma podstaw, żeby mówić o wyniku głosowania.

Druga czerwona flaga to propozycje rat przed policzeniem kosztów bieżących. Rata układowa nie może być finansowana przez zaległości wobec pracowników, ZUS, urzędu skarbowego, dostawców albo leasingodawcy. Wierzyciele szybko zobaczą, że firma spłaca stare długi kosztem nowych.

Trzecia czerwona flaga to ignorowanie wierzycieli zabezpieczonych i krytycznych. Bank z hipoteką, leasingodawca od sprzętu potrzebnego do działalności i dostawca warunkujący produkcję nie są tylko pozycjami w arkuszu. Ich decyzje mogą zmienić wykonalność całego układu.

Czwarta czerwona flaga to spory odkładane "na później". Jeżeli duża część wierzytelności jest kwestionowana, nie można udawać, że to problem komunikacyjny. Spory wpływają na spis, głosowanie, próg 15% w określonych trybach i ocenę sądu.

Piąta czerwona flaga to presja na szybkie głosowanie bez dokumentów. Wierzyciel, który dostaje propozycje bez spisu, testu zaspokojenia, opinii o wykonalności i jasnego wyjaśnienia źródła spłaty, ma powód do nieufności. Szybkość nie naprawia braku materiału.

Sygnały, że trzeba się zatrzymać

• doradca albo pośrednik obiecuje pewne przyjęcie układu,
• nie pada pytanie o sporne wierzytelności i zabezpieczenia,
• firma nie ma jednej aktualnej listy wierzycieli,
• cash flow opiera się na wpływach, których nikt nie potwierdził,
• propozycje są takie same dla wierzycieli o zupełnie różnych interesach,
• zarząd chce głosowania, choć firma tworzy nowe zaległości bieżące,
• wierzyciele mają dostać materiały dopiero na ostatnim etapie,
• nikt nie wyjaśnia, co stanie się, jeśli kluczowy wierzyciel zagłosuje przeciw.

Najważniejszy filtr: rzetelny doradca nie powinien gwarantować głosów wierzycieli ani decyzji sądu. Powinien natomiast umieć pokazać, co zwiększa szanse układu, co je obniża i przy jakich danych dalsze działanie staje się zbyt ryzykowne.

Co powinno zostać po dobrej rozmowie

Po dobrej rozmowie z doradcą przedsiębiorca nie powinien mieć tylko ogólnego zapewnienia, że "układ się uda". Powinien mieć mapę decyzji: którzy wierzyciele są kluczowi, jakie dane są kompletne, czego brakuje, które spory mogą zmienić tryb, czy cash flow utrzyma raty i jakie ryzyka trzeba wyjaśnić przed głosowaniem.

Powinien też rozumieć różnicę między trzema poziomami. Pierwszy to przygotowanie propozycji i rozmów z wierzycielami. Drugi to formalne przyjęcie układu zgodnie z zasadami głosowania. Trzeci to zatwierdzenie układu przez sąd. Każdy z tych etapów wymaga innych danych i każdy może ujawnić inne ryzyko.

Najbardziej uczciwa odpowiedź na pytanie z tytułu brzmi więc: doradca nie może zagwarantować przyjęcia układu, ale może pomóc przygotować taki proces, w którym wierzyciele dostają liczby zamiast obietnic, zarząd zna granice własnego planu, a sąd nie widzi układu oderwanego od realnej sytuacji finansowej firmy.